{"id":47,"date":"2013-01-13T17:53:20","date_gmt":"2013-01-13T16:53:20","guid":{"rendered":"http:\/\/new.terrypratchett.pl\/2013\/01\/13\/wywiad-z-piotrem-w-cholewa\/"},"modified":"2013-01-13T17:53:20","modified_gmt":"2013-01-13T16:53:20","slug":"wywiad-z-piotrem-w-cholewa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/terrypratchett.pl\/index.php\/2013\/01\/13\/wywiad-z-piotrem-w-cholewa\/","title":{"rendered":"Wywiad z Piotrem W. Cholew\u0105"},"content":{"rendered":"

<\/strong><\/p>\n

Jak to jest t\u0142umaczy\u0107 Pratchetta?<\/strong><\/p>\n

Odpowied\u017a na to pytanie znajdziecie w wywiadzie, jakiego Piotr W. Cholewa, t\u0142umacz Niucha i wielu inny ksi\u0105\u017cek Terry\u2019ego Pratchetta, udzieli\u0142 Annie Kondek z PAPu.<\/strong><\/p>\n

Terry Pratchett<\/strong> m\u00f3wi, \u017ce „jego ksi\u0105\u017cki s\u0105 czytalne” – przytacza s\u0142owa brytyjskiego mistrza fantastyki Piotr W. Cholewa, kt\u00f3ry przet\u0142umaczy\u0142 \u015awiat Dysku, najbardziej znany cykl powie\u015bciowy tego autora. Ksi\u0105\u017cki Pratchetta ciesz\u0105 si\u0119 w Polsce ogromn\u0105 popularno\u015bci\u0105.\u00a0<\/span><\/p>\n

PAP:<\/strong> Jest pan z wykszta\u0142cenia matematykiem, jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce zaj\u0105\u0142 si\u0119 pan t\u0142umaczeniem?<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n

Piotr W. Cholewa:<\/strong> Mam teori\u0119, \u017ce ka\u017cdy powinien sko\u0144czy\u0107 matematyk\u0119, bo to uczy dyscypliny my\u015blenia. Dobrze pracowa\u0142o mi si\u0119 w zawodzie, z uniwersytetu odszed\u0142em dopiero w 1999 r. Zawsze by\u0142em fanem fantasy i wst\u0105pi\u0142em do Klubu Fantastyki, jak tylko powsta\u0142 w 1981 r. Kiedy zacz\u0119li\u015bmy wydawa\u0107 fanzin (skr\u00f3t od ang. fan magazine-PAP), co\u015b do niego przet\u0142umaczy\u0142em i jako\u015b to posz\u0142o. Potem trafi\u0142em do wydawnictwa, zacz\u0119\u0142a te\u017c wychodzi\u0107 „Fantastyka”, dla kt\u00f3rej r\u00f3wnie\u017c t\u0142umaczy\u0142em. Potem dano mi do prze\u0142o\u017cenia pierwsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 cyklu \u015awiata Dysku, kt\u00f3ra mia\u0142a pojawia\u0107 si\u0119 w pi\u015bmie w odcinkach, bo nie wiadomo by\u0142o czy to chwyci. Wzbudzi\u0142a zainteresowanie, wi\u0119c ukaza\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka. \u015awietnie si\u0119 sprzedawa\u0142a i wydawca zadecydowa\u0142 si\u0119 na kontynuacj\u0119 cyklu.\u00a0<\/span><\/p>\n

U Pratchetta istnieje ca\u0142y wykreowany \u015bwiat. Wydawca uzna\u0142, \u017ce nie mia\u0142oby sensu, by kto\u015b inny wymy\u015bla\u0142 wszystko od pocz\u0105tku. I tak zosta\u0142em etatowym t\u0142umaczem Pratchetta. Ksi\u0105\u017cki ze \u015awiata Dysku mo\u017cna oczywi\u015bcie czyta\u0107 osobno, ale nie warto. Pratchett zapytany kiedy\u015b, w jakiej kolejno\u015bci je pisze powiedzia\u0142 „chronologicznej”. One naprawd\u0119 pokazuj\u0105, jak ten fantastyczny \u015bwiat si\u0119 rozwija. Pierwsze opowiadaj\u0105 o typowym \u015bwiecie \u015bredniowiecznym, kt\u00f3ry z czasem przekszta\u0142ca si\u0119 w wiktoria\u0144sk\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, sceneri\u0119 jak z Sherlocka Holmesa, widzimy to ju\u017c w „Stra\u017cy”. W ostatnich ksi\u0105\u017ckach cyklu mamy do czynienia z ca\u0142kowicie wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiatem pe\u0142nym nowinek technicznych.\u00a0<\/p>\n

Musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce cykl na pocz\u0105tku by\u0142 nieco s\u0142abszy, a ksi\u0105\u017cki stanowi\u0142y rodzaj anegdot po\u0142\u0105czonych g\u0142\u00f3wnym w\u0105tkiem. Pratchett na spotkaniu autorskim stwierdzi\u0142, \u017ce dopiero przy czwartej ksi\u0105\u017cce odkry\u0142, \u017ce istnieje co\u015b takiego jak fabu\u0142a i bardzo mu si\u0119 to spodoba\u0142o. Zacz\u0105\u0142 si\u0119 rozkr\u0119ca\u0107.\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

PAP:<\/strong> Czy trudno t\u0142umaczy si\u0119 fantastyk\u0119?\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

P.W.Ch.:<\/strong> J\u0119zyk fantastyki jest czym\u015b zupe\u0142nie nowym, pe\u0142nym r\u00f3\u017cnego typu okre\u015ble\u0144 i termin\u00f3w. Pratchett czasami tworzy je na zasadzie skojarze\u0144 lub podobie\u0144stw wyrazowych, kt\u00f3re ja oczywi\u015bcie nie zawsze od razu kojarz\u0119, ale zawsze mog\u0119 si\u0119 skonsultowa\u0107 z kolegami z Anglii. Trudno\u015b\u0107 powstaje przy kontekstach czy odniesieniach lokalnych, kt\u00f3re u nas mniej funkcjonuj\u0105. Poniewa\u017c nie uwa\u017cam, \u017ce nale\u017cy odniesienia do Tennysona przerabia\u0107 na odniesienia do Mickiewicza, bo to niefortunnie wygl\u0105da, staram si\u0119 takie fragmenty tekstu omija\u0107. Chocia\u017c z drugiej strony s\u0105dz\u0119, \u017ce je\u015bli kto\u015b nie chwyta odniesie\u0144 do Szekspira, to sam jest sobie winien. Te ksi\u0105\u017cki, cho\u0107 pe\u0142ne humoru, nie maj\u0105 oczywistych happy end\u00f3w, a ich przes\u0142anie cz\u0119sto bywa smutne.\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

PAP:<\/strong> Co zaintrygowa\u0142o pana w pisarstwie Pratchetta?\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

P.W.Ch.:<\/strong> Kiedy\u015b na pytanie, jak by scharakteryzowa\u0142 swoj\u0105 proz\u0119 Pratchett odpowiedzia\u0142 „czytalna”. Wed\u0142ug mnie to naprawd\u0119 zabawne ksi\u0105\u017cki, ale te\u017c powa\u017cne, z pewn\u0105 filozofi\u0105, bo on jest troch\u0119 filozofem, troch\u0119 aforyst\u0105, a przede wszystkim m\u0105drym cz\u0142owiekiem. Prosz\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce w kolejnych ksi\u0105\u017ckach porusza rozmaite antyrasistowskie kwestie, pisz\u0105c na przyk\u0142ad o walce o prawa golem\u00f3w czy wampir\u00f3w. Za ka\u017cdym razem rozprawia si\u0119 z jakim\u015b stereotypem. Stara si\u0119 te\u017c stosowa\u0107 logik\u0119 tam, gdzie nikt si\u0119 tego nie spodziewa. Pyta np. dlaczego, je\u015bli czarownica mieszka w domku z piernika, to nikt go jej nie zjada i czy \u015bwiadome zdrowego \u017cywienia czarownice mieszkaj\u0105 w domkach z chrupek. Dlatego te ksi\u0105\u017cki s\u0105 takie fajne.\u00a0<\/p>\n

Pratchett zajmuje si\u0119 te\u017c trudnymi zagadnieniami. Dla mnie szokiem by\u0142o, \u017ce w „Pomniejszych b\u00f3stwach” odnosi si\u0119 wprost do tematu religii. Kwestia powr\u00f3ci\u0142a potem tak\u017ce w „Carpe jugulum”. Pojawia si\u0119 tam kap\u0142an boga Oma, kt\u00f3ry prowadzi d\u0142ugie rozmowy z babci\u0105 Weatherwax. Ona m\u00f3wi, \u017ce wie o istnieniu bog\u00f3w, bo z nimi rozmawia\u0142a, ale to jeszcze nie pow\u00f3d, by w nich wierzy\u0107. Pratchett pokazuje, \u017ce ten \u015bwiat nie jest taki, jak przyzwyczaili\u015bmy si\u0119 o nim my\u015ble\u0107. Zadaje pytania niecz\u0119sto stawiane, a poniewa\u017c jest popularny, docieraj\u0105 one do wielu czytelnik\u00f3w.\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

PAP:<\/strong> Jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce w \u015awiecie Dysku pojawia si\u0119 w\u0105tek polski?\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

P.W.Ch.:<\/strong> No c\u00f3\u017c, chodzi o kopalnie smalcu. Podczas jednej z wizyt Pratchetta w Polsce jedli\u015bmy obiad w „Ch\u0142opskim jadle” i uraczono go tam pierogami p\u0142ywaj\u0105cymi w smalcu. Kiedy jechali\u015bmy z Gda\u0144ska do Bia\u0142egostoku po drodze mijali\u015bmy jakie\u015b opuszczone postkomunistyczne fabryki. Pratchett wpad\u0142 wtedy na pomys\u0142, \u017ce to s\u0105 zapewne kopalnie tego smalcu. Snu\u0142 teori\u0119, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 dinozaur\u00f3w zamieni\u0142a si\u0119 w rop\u0119 naftow\u0105, a cz\u0119\u015b\u0107 skamienia\u0142a w pok\u0142ady t\u0142uszczu, kt\u00f3re s\u0105 wydobywane przemys\u0142owo w kopalniach smalcu.\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

PAP:<\/strong> Jako t\u0142umacz ma pan kontakty z pisarzem, jaki prywatnie jest Terry Pratchett?\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

P.W.Ch.<\/strong>: Po raz pierwszy spotkali\u015bmy si\u0119, kiedy przyjecha\u0142 na Targi Ksi\u0105\u017cki na pocz\u0105tku lat 90. Jest typowym Anglikiem, niezbyt mo\u017ce serdecznym, ale za to niezwykle profesjonalnym. Na spotkaniach z czytelnikami stara si\u0119 m\u00f3wi\u0107 wyra\u017aniej, \u017ceby wszyscy go dobrze zrozumieli. Uwa\u017ca tak\u017ce, \u017ce ka\u017cdy, kto stoi w kolejce powinien dosta\u0107 autograf, bo takie jest prawo klienta. Bardzo pilnuje swoich praw autorskich, ale nie tyle chodzi mu o pieni\u0105dze, lecz informacje. Kiedy kto\u015b da\u0142 mu do podpisania koszulk\u0119 z wydrukowan\u0105 ok\u0142adk\u0105 jego ksi\u0105\u017cki zauwa\u017cy\u0142, \u017ce jest to naruszenie praw autorskich: „ja to zanotuj\u0119 i zg\u0142osz\u0119 swoim prawnikom pod numerem 2819. M\u0142ody cz\u0142owieku mo\u017cesz si\u0119 spodziewa\u0107 procesu za jakie\u015b 400 lat”. Ale autografu udzieli\u0142.\u00a0<\/p>\n

Kiedy\u015b by\u0142y w sieci popularne gry mady i Pratchett skomentowa\u0142 je m\u00f3wi\u0105c „Nie jest prawd\u0105, \u017ce wiem, jakoby istnia\u0142y mady na podstawie \u015awiata Dysku i nie jest te\u017c prawd\u0105, \u017ce gram w nie pod trzema r\u00f3\u017cnymi pseudonimami”. Ma poczucie humoru, podczas spotka\u0144 sypie dowcipami. To inteligentny cz\u0142owiek, a inteligentni ludzie s\u0105 z regu\u0142y dowcipni. Nie epatuje swoj\u0105 popularno\u015bci\u0105, m\u00f3wi \u017ce ma sw\u00f3j kapelusz i jak chce si\u0119 ukry\u0107 to go zdejmuje i nikt go nie poznaje.\u00a0<\/p>\n

Jest maniakiem komputer\u00f3w – nad biurkiem ma sze\u015b\u0107 ekran\u00f3w.\u00a0<\/p>\n

Przed kilku laty powa\u017cnie zachorowa\u0142. Jaki\u015b czas temu przesta\u0142 pisa\u0107 na komputerze, przedostatni\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 dyktowa\u0142, a teraz kupi\u0142 oprogramowanie przekszta\u0142caj\u0105ce d\u017awi\u0119k w tekst. Na szcz\u0119\u015bcie jednak nadal walczy i si\u0119 nie poddaje, korzysta z eksperymentalnych kuracji. Kiedy jaki\u017c czas temu ogl\u0105da\u0142em wywiad z nim na \u017cywo, nie by\u0142o po nim wida\u0107 choroby. Co prawda zapowiedzia\u0142 powoli zamykanie kolejnych cykli \u015awiata Dysku, ale wci\u0105\u017c mam nadziej\u0119, \u017ce skoro mu tak dobrze idzie, to mo\u017ce b\u0119dzie pisa\u0142 dalej.\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

PAP:<\/strong> Czy ma pan swojego ulubionego bohatera cyklu?\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

P.W.Ch.<\/strong> Lubi\u0119 oczywi\u015bcie Vimesa, kt\u00f3ry jest bardzo sympatyczn\u0105 postaci\u0105, i Vetinariego, kt\u00f3rego troch\u0119 podziwiam, i tak jak inni bohaterowie cyklu zastanawiam si\u0119 czasem „jak on to robi?”. Do lubianych przeze mnie bohater\u00f3w nale\u017cy te\u017c \u015amier\u0107 i babcia Weatherwax. Najciekawsze postacie, to te, kt\u00f3re by\u0142yby z\u0142e, gdyby los nie zrz\u0105dzi\u0142 inaczej, a tak s\u0105 dobre, a\u017c do przesady. Babcia np. ma z\u0142\u0105 siostr\u0119 i m\u00f3wi, \u017ce gdyby ona by\u0142a z\u0142a, to by dopiero \u015bwiat zobaczy\u0142, co to znaczy z\u0142a czarownica. I Vimes te\u017c taki jest, ale ca\u0142y czas ze sob\u0105 walczy, dlatego s\u0105 naturalni i sympatyczni.\u00a0<\/p>\n

Pratchett w pewnym okresie negatywnie portretowa\u0142 w ksi\u0105\u017ckach nielubianych nauczycieli. Kiedy\u015b wybra\u0142 si\u0119 na jubileusz szko\u0142y i strasznie si\u0119 ba\u0142, co z tego wyniknie. Tymczasem podszed\u0142 do niego jeden z nauczycieli, kt\u00f3rego lubi\u0142 i w zwi\u0105zku z tym \u017ale o nim nie pisa\u0142. Nauczyciel spyta\u0142 z wyrzutem „Terry, dlaczego o wszystkich piszesz w swoich ksi\u0105\u017ckach, a o mnie ani s\u0142owa?”.\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

PAP:<\/strong> Prosz\u0119 opowiedzie\u0107 o najnowszej cz\u0119\u015bci \u015awiata Dysku.\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

P.W.Ch.<\/strong> „Niuch” to opowie\u015b\u0107 o starzej\u0105cym si\u0119 komendancie Vimesie. Zawsze zastanawia\u0142em si\u0119 co si\u0119 stanie, jak Vimes odejdzie ze Stra\u017cy. Mia\u0142em wra\u017cenie, \u017ce Pratchett pisz\u0105c t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 pr\u00f3bowa\u0142 zamkn\u0105\u0107 pewne w\u0105tki tego cyklu. To jest opowie\u015b\u0107 o tym, jak komendant w\u0142a\u015bciwie szykuje si\u0119 do odej\u015bcia. Pratchett postanowi\u0142 to zrobi\u0107 delikatnie. Zaczyna od tego, \u017ce Vimes wyje\u017cd\u017ca na urlop z rodzin\u0105 broni\u0105c si\u0119 przed tym niesamowicie, a w ko\u0144cu odkrywa, \u017ce wakacje s\u0105 wspania\u0142e, \u017ce ca\u0142e \u017cycie marzy\u0142 o sterowaniu \u0142odzi\u0105, \u017ce ma bystrego syna, kt\u00f3ry dorasta. Mam wra\u017cenie, \u017ce to jest po\u017cegnanie z Vimesem. Dlatego mimo dobrego zako\u0144czenia wydaje si\u0119, \u017ce jest to troch\u0119 smutna ksi\u0105\u017cka.\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

PAP:<\/strong> A jak wygl\u0105da dzie\u0144 z \u017cycia t\u0142umacza?\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

P.W.Ch.<\/strong> Wstaj\u0119, w\u0142\u0105czam komputer, przegl\u0105dam newsy, bior\u0119 si\u0119 do pracy. Najpierw czytam ca\u0142y tekst. To pomaga, bo je\u017celi wiemy, jak wszystko si\u0119 sko\u0144czy, zaczynamy dostrzega\u0107 szczeg\u00f3\u0142y. Zrobi\u0142em te\u017c sobie s\u0142ownik wszystkich postaci, kt\u00f3re ju\u017c kiedy\u015b wyst\u0119powa\u0142y w t\u0142umaczonych przeze mnie ksi\u0105\u017ckach. Mam te\u017c wielk\u0105 map\u0119 Ankh-Morkpork, miasta, w kt\u00f3rym rozgrywa si\u0119 akcja wielu ksi\u0105\u017cek cyklu. Kiedy\u015b t\u0142umaczy\u0142em z orygina\u0142u wydanego w formie ksi\u0105\u017cki, teraz pracuj\u0119 z wersj\u0105 cyfrow\u0105, bo tak jest wygodniej. Oczywi\u015bcie sie\u0107 bardzo mi pomaga, nie tylko w sensie s\u0142ownikowym, ale tak\u017ce, by szuka\u0107 odwo\u0142a\u0144 czy cytat\u00f3w. Pracuj\u0119 zwykle do p\u00f3\u017ana.\u00a0<\/p>\n

T\u0142umaczenie jednej ksi\u0105\u017cki Pratchetta zajmuje mi ok. trzech miesi\u0119cy. Konsultuj\u0119 czasem z autorem niejasne dla mnie kwestie. Kiedy przek\u0142ad jest gotowy koniecznie musi go przeczyta\u0107 kto\u015b, kto nie zna ksi\u0105\u017cki i tym kim\u015b jest moja \u017cona. Ona jako pierwsza czyta polsk\u0105 wersj\u0119.\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

PAP:<\/strong> A jakie s\u0105 pana najbli\u017csze plany?\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

P.W.Ch.:<\/strong> Jest to te\u017c fantastyka – t\u0142umacz\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 o magu, kt\u00f3ry jest wsp\u00f3\u0142czesnym prywatnym detektywem i zawsze si\u0119 w co\u015b wpl\u0105cze. Czekam te\u017c na nowego Pratchetta, kt\u00f3ry by\u0107 mo\u017ce w pa\u017adzierniku wyjdzie w Anglii. To trzecia cz\u0119\u015b\u0107 cyklu o Moi\u015bcie von Lipwigu, kt\u00f3rej tytu\u0142 wst\u0119pnie przet\u0142umaczy\u0142em jako „Raj podatkowy”. No i mam nadziej\u0119 na kolejne cz\u0119\u015bci \u015awiata Dysku.\u00a0<\/p>\n

Rozmawia\u0142a Anna Kondek (PAP)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jak to jest t\u0142umaczy\u0107 Pratchetta? Odpowied\u017a na to pytanie znajdziecie w wywiadzie, jakiego Piotr W. Cholewa, t\u0142umacz Niucha i wielu inny ksi\u0105\u017cek Terry\u2019ego Pratchetta, udzieli\u0142 Annie Kondek z PAPu. Terry Pratchett m\u00f3wi, \u017ce „jego ksi\u0105\u017cki s\u0105 czytalne” – przytacza s\u0142owa brytyjskiego mistrza fantastyki Piotr W. Cholewa, kt\u00f3ry przet\u0142umaczy\u0142 \u015awiat Dysku, najbardziej znany cykl powie\u015bciowy tego […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":46,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-47","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tlumacze"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/terrypratchett.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/terrypratchett.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/terrypratchett.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/terrypratchett.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/terrypratchett.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=47"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/terrypratchett.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/terrypratchett.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/46"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/terrypratchett.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=47"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/terrypratchett.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=47"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/terrypratchett.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=47"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}