{"id":251,"date":"2015-03-21T15:34:51","date_gmt":"2015-03-21T14:34:51","guid":{"rendered":"http:\/\/new.terrypratchett.pl\/2015\/03\/21\/powrot-do-swiata-dysku-przypomnial-mi-dlaczego-lubie-czytac\/"},"modified":"2015-03-21T15:34:51","modified_gmt":"2015-03-21T14:34:51","slug":"powrot-do-swiata-dysku-przypomnial-mi-dlaczego-lubie-czytac","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/terrypratchett.pl\/index.php\/2015\/03\/21\/powrot-do-swiata-dysku-przypomnial-mi-dlaczego-lubie-czytac\/","title":{"rendered":"Powr\u00f3t do \u015awiata Dysku przypomnia\u0142 mi, dlaczego lubi\u0119 czyta\u0107"},"content":{"rendered":"<\/p>\n

Seria o \u015awiecie Dysku to 40. tomowy list mi\u0142osny, kt\u00f3ry da\u0142 nam do przeczytania Terry Pratchett. Po raz pierwszy przeczyta\u0142am te ksi\u0105\u017cki jako nastolatka, ale dopiero powr\u00f3t do nich w doros\u0142o\u015bci pokaza\u0142 mi, w jaki spos\u00f3b ukszta\u0142towa\u0142y m\u00f3j gust i nauczy\u0142y mnie czego\u015b o mnie samej.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

(<\/span>Artyku\u0142 zosta\u0142 przet\u0142umaczony z The Guardian i jest subiektywna opinia autorki – Graeme Nill oryginalny tekst tutaj<\/a>)<\/p>\n

Ka\u017cdy, kto nazywa siebie fanem Terry\u2019ego Pratchetta wiedzia\u0142, \u017ce jego odej\u015bcie zbli\u017ca si\u0119 wielkimi krokami, odk\u0105d wyjawi\u0142 swoj\u0105 chorob\u0119 w 2007 roku; nie zmienia to faktu, \u017ce wie\u015bci o jego \u015bmierci s\u0105 niezwykle smutne. Jedynym pocieszeniem dla wielbicieli takich, jak ja jest ilo\u015b\u0107 ludzi, kt\u00f3rzy wyst\u0105pili przed szereg i powiedzieli, \u017ce uwielbiali jego \u015awiat Dysku. Cho\u0107 ksi\u0105\u017cki Pratchetta by\u0142y bestsellerami ju\u017c od lat, mi\u0142ym zaskoczeniem jest fakt, \u017ce znaczy\u0142 tak wiele dla tak wielu.\u00a0<\/p>\n

My\u015bla\u0142am o Pratchettcie przez ostatnie p\u00f3\u0142 roku. Jako nastolatka uwielbia\u0142am seri\u0119 o \u015awiecie Dysku, dwa razy do roku po\u017ceraj\u0105c ka\u017cd\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 w jaskrawej ok\u0142adce, zaprojektowanej przez Josha Kirby\u2019ego. Ostatnio rozmy\u015bla\u0142am nad tym, jak Pratchett ukszta\u0142towa\u0142 moje obecne gusta oraz jak sta\u0142 si\u0119 pomostem pomi\u0119dzy moim dzieci\u0144stwem, gdy czyta\u0142am Roala Dahla oraz Janet i Allana Alhberg\u00f3w a ksi\u0105\u017ckami, kt\u00f3re teraz uwielbiam.\u00a0<\/p>\n

Jak wiele z mojego entuzjazmu dla zawrotnej inteligencji Donny Tartt i Davida Fostera Wallace\u2019a albo dla \u017cywio\u0142owych przemy\u015ble\u0144 o naturze fantastyki Nicka Harkawaya i Margaret Atwood ma zwi\u0105zek z moim wczesnym zanurzeniem si\u0119 w \u015bwiecie Pratchetta, niesionym na grzbietach czterech s\u0142oni stoj\u0105cych na \u017c\u00f3\u0142wiej skorupie?<\/p>\n

Zrobi\u0142am wi\u0119c to, co zrobi\u0142by ka\u017cdy kto cierpi na literack\u0105 nostalgi\u0119 i minionej jesieni pod wp\u0142ywem impulsu kupi\u0142am na eBayu ca\u0142\u0105 seri\u0119 o \u015awiecie Dysku, wszystkie 40 ksi\u0105\u017cek. Odnotowywa\u0142am swoj\u0105 ponown\u0105 przygod\u0119 z t\u0105 seri\u0105 na moim blogu Pratchett Job, kt\u00f3remu nada\u0142am nazw\u0119 w postaci najlepszego kalambura, na jaki mog\u0142am si\u0119 zdoby\u0107. Powsta\u0142, by usprawiedliwi\u0107 kupno wielkiej fury ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3r\u0105 trzymam teraz pod \u0142\u00f3\u017ckiem. Odczuwa\u0142am te\u017c pewien l\u0119k: a co, je\u015bli wr\u00f3c\u0119 do czego\u015b, co kiedy\u015b szczerze kocha\u0142am i odkryj\u0119, \u017ce to ju\u017c nie to? \u00a0 \u00a0<\/span><\/p>\n

Od pa\u017adziernika czyta\u0142am niemal wy\u0142\u0105cznie Pratchetta i odkry\u0142am, \u017ce jako m\u0142oda dziewczyna mia\u0142am ca\u0142kiem przyzwoity gust w kwestii literatury. Kiedy si\u0119gn\u0119\u0142am po t\u0119 seri\u0119 pierwszy raz we wczesnych latach 90., przyci\u0105gn\u0119\u0142o mnie do niej poczucie humoru, gry s\u0142owne, fantastyczna i apokaliptyczna natura (cztery z pi\u0119ciu pierwszych ksi\u0105\u017cek Pratchetta zawiera\u0142y w\u0105tek ko\u0144ca \u015bwiata) i poczucie, \u017ce czytam co\u015b bardziej \u201edoros\u0142ego\u201d.\u00a0<\/p>\n

Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce za pierwszym razem pomin\u0119\u0142am wiele rzeczy: aluzje do literatury,Trzy Wied\u017amy, kt\u00f3re s\u0105 podstaw\u0105 jego ho\u0142du dla Makbeta czy jego nieustaj\u0105cy przez kilka powie\u015bci atak na niedorzeczn\u0105 posta\u0107, znan\u0105 jako Bezdennie G\u0142upi Johnson (nadal nie wiem, co mia\u0142 przeciwko autorowi \u201eNieszcz\u0119snych\u201d). By\u0142am r\u00f3wnie\u017c nie\u015bwiadoma jego uwielbienia dla rzemios\u0142a i dumy z \u201edobrze wykonanej pracy\u201d, kt\u00f3ra nie jest zaskoczeniem w przypadku cz\u0142owieka masowo produkuj\u0105cego przez pewien czas dwie doskona\u0142e ksi\u0105\u017cki o \u015awiecie Dysku rocznie.\u00a0<\/p>\n

Rozw\u00f3j jego stylu jako pisarza jest wprost fascynuj\u0105cy. Jego debiut, \u201eKolor magii\u201d, by\u0142 raczej zbiorem lu\u017ano powi\u0105zanych komicznych fragment\u00f3w ni\u017c powie\u015bci\u0105, lecz szybko porzuci\u0142 fars\u0119 swoich wczesnych dzie\u0142 i odkry\u0142 rado\u015b\u0107 p\u0142yn\u0105c\u0105 z dobrze poprowadzonej fabu\u0142y. Zaowocowa\u0142o to ksi\u0105\u017ckami takimi, jak\u201ePiramidy\u201d, \u201ePomniejsze b\u00f3stwa\u201d, \u201eStra\u017c nocna\u201d i \u201ePi\u0105ty Elefant\u201d, ksi\u0105\u017ckami, kt\u00f3re \u017congluj\u0105 ciekawymi pomys\u0142ami o atrakcyjnej strukturze.\u00a0<\/p>\n

Te powie\u015bci stawa\u0142y si\u0119 tak\u017ce coraz bardziej przera\u017caj\u0105ce w miar\u0119, jak wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z Neilem Gaimanemnad \u201eDobrym omenem\u201d. Na przyk\u0142ad gro\u017aba z\u0142ych wielowymiarowych elf\u00f3w w \u201ePanach i Damach\u201drozkosznie mrozi krew w \u017cy\u0142ach. Pratchett by\u0142 znacznie mroczniejszy, ni\u017c sugerowa\u0142 jego wizerunek milutkiego pana w oklap\u0142ym kapeluszu (jak zauwa\u017cy\u0142 Gaiman).<\/p>\n

Jego ksi\u0105\u017cki s\u0105 przepe\u0142nione g\u0142\u0119boko zakorzenionym gniewem, spowodowanym ludzkimi dzia\u0142aniami: Pratchett by\u0142 tak w\u015bciek\u0142y, poniewa\u017c g\u0142\u0119boko wierzy\u0142, \u017ce jeste\u015bmy zdolni zrobi\u0107 o wiele wi\u0119cej. W jego powie\u015bciach o Stra\u017cy trolle i trans krasnoludy stawia\u0142y op\u00f3r przeciwko rasizmowi i ograniczeniom spo\u0142ecznym pokazuj\u0105c, \u017ce wszyscy jeste\u015bmy w jakim\u015b stopniu uprzedzeni. Umieszczaj\u0105c genialnego tyrana Havelocka Vetinari (b\u0119d\u0105cego skrzy\u017cowaniem Steve\u2019a Jobsa z Lexem Luthorem w proporcji 1:2) na stanowisku patrycjusza Ankh-Morpork, Pratchett rzuci\u0142 nam wyzwanie opowiedzenia si\u0119 za dyktatorem. I robimy to, poniewa\u017c dzi\u0119ki niemu miasto sprawnie funkcjonuje.Vetinari to moja ulubiona posta\u0107 ze \u015awiata Dysku. Martwi\u0119 si\u0119, co to o mnie m\u00f3wi.\u00a0<\/span><\/p>\n

W miar\u0119 ewolucji serii o \u015awiecie Dysku jego fantastyczne elementy odesz\u0142y na dalszy plan, a magi\u0119 zast\u0105pi\u0142a technologia. Dla Pratchetta r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy nimi nie by\u0142a wielka. Je\u015bli kawa\u0142ek papieru z odrobin\u0105 tuszu mo\u017ce zmieni\u0107 \u015bwiat i uwolni\u0107 fa\u0142szywie oskar\u017conego morderc\u0119 (tak, jak jego buntownicza analiza bran\u017cy prasowej w fabule \u201ePrawdy\u201d), czym r\u00f3\u017cni si\u0119 od wyci\u0105gania kr\u00f3lika z kapelusza?\u00a0<\/p>\n

Abstrahuj\u0105c od tego, Pratchett podarowa\u0142 nam 40. tomowy list mi\u0142osny do przeczytania. Podwalinami \u015awiata Dysku s\u0105 historie, a jego bohaterowie u\u017cywaj\u0105 ich by wyja\u015bni\u0107 chaos na \u015bwiecie. Tworz\u0105c narracj\u0119, pokaza\u0142 nam r\u00f3wnocze\u015bnie jej ograniczenia. By\u0142 krytyczny w stosunku do postaci, kt\u00f3re nie \u017cyj\u0105 w realnym \u015bwiecie, ale pokazywa\u0142 te\u017c, jak opowie\u015bci zbli\u017caj\u0105 nas o krok do zrozumienia.\u00a0<\/p>\n

Ciep\u0142o, jakie bije od wszelkich ho\u0142d\u00f3w sk\u0142adanych Pratchettowi, pozwala mi wierzy\u0107, \u017ce w ko\u0144cu wzi\u0119to go na powa\u017cnie jako autora. Niedawna sprzeczkawok\u00f3\u0142 ksi\u0105\u017cki The Buried Gianta utorstwa Kazuo Ishiguro pokazuje, \u017ce snobizm jest wci\u0105\u017c obecny w fantasy. Pratchett u\u017cywa\u0142 motyw\u00f3w fantasy, r\u00f3wnocze\u015bnie zadaj\u0105c im k\u0142am \u2013 od osieroconych przysz\u0142ych kr\u00f3l\u00f3w (wspania\u0142y Konstabl Marchewa ze Stra\u017cy Miejskiej) do cynicznych antybohater\u00f3w, kt\u00f3rzy nie mog\u0105 powstrzyma\u0107 si\u0119 przed czynieniem dobra (Babcia Weatherwax). Seria o \u015awiecie Dysku zmusza nas do wyj\u015bcia poza ramy my\u015blowe, niezale\u017cnie czy chodzi o religi\u0119, role Genderowe, zadania prawa i przyw\u00f3dc\u00f3w albo to, po co w og\u00f3le opowiada\u0107 historie.<\/p>\n

Ponowna lektura dzie\u0142 Pratchetta nauczy\u0142a mnie, \u017ce mo\u017cna zyska\u0107 doprawdy wiele, wracaj\u0105c do niegdy\u015b ulubionych ksi\u0105\u017cek. Jego poczucie humoru, ciep\u0142o i ci\u0105g\u0142a potrzeba rzucania czytelnikowi wyzwania znacz\u0105 tyle, \u017ce by\u0142 jednym z najlepszych brytyjskich autor\u00f3w.\u00a0<\/p>\n

T\u0142umaczenie: Marta Sza\u0142 Sza\u0142a\u015bna<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Seria o \u015awiecie Dysku to 40. tomowy list mi\u0142osny, kt\u00f3ry da\u0142 nam do przeczytania Terry Pratchett. Po raz pierwszy przeczyta\u0142am te ksi\u0105\u017cki jako nastolatka, ale dopiero powr\u00f3t do nich w doros\u0142o\u015bci pokaza\u0142 mi, w jaki spos\u00f3b ukszta\u0142towa\u0142y m\u00f3j gust i nauczy\u0142y mnie czego\u015b o mnie samej.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":250,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-251","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/terrypratchett.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/251","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/terrypratchett.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/terrypratchett.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/terrypratchett.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/terrypratchett.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=251"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/terrypratchett.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/251\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/terrypratchett.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/250"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/terrypratchett.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=251"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/terrypratchett.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=251"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/terrypratchett.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=251"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}